فرموده : « وَما يُضِلُّ بِه إِلَّا الْفاسِقِينَ » « 1 » و نيز فرمود : « فَلَمَّا زاغُوا أَزاغَ اللَّه قُلُوبَهُمْ وَاللَّه لا يَهْدِي الْقَوْمَ الْفاسِقِينَ » « 2 » . و ايمان به خدا به صرف اين نيست كه انسان بداند و درك كند كه خدا حق است ، زيرا مجرد دانستن و درك كردن ملازم با ايمان نيست ، بلكه با استكبار و انكار هم مىسازد ، هم چنان كه خودش فرموده : « وَجَحَدُوا بِها وَاسْتَيْقَنَتْها أَنْفُسُهُمْ » « 3 » و چون مىدانيم ايمان با انكار نمىسازد ، پس نتيجه مىگيريم كه ايمان صرف ادراك نيست ، بلكه عبارتست از پذيرايى و قبول مخصوصى از ناحيه نفس ، نسبت به آنچه كه درك كرده . قبولى كه باعث شود نفس در برابر آن ادراك و آثارى را كه اقتضاء دارد تسليم شود ، و علامت داشتن چنين قبولى اين است كه ساير قوا و جوارح آدمى نيز آن را قبول نموده ، مانند خود نفس در برابرش تسليم شود . اينجاست كه مىبينيم بسيارى از اشخاص با علم و درك زشتى و پليدى عملى ، معذلك به آن عمل اعتياد دارند و نمىتوانند خود را از آن بازدارند ، براى همين است كه فقط قبح آن را درك كرده‌اند ، ولى ايمان به آن ندارند ، و در نتيجه تسليم درك خود نمىشوند . و بعضى ديگر را مىبينيم كه علاوه بر درك تسليم هم شده‌اند ، و بعد از تسليم توانسته‌اند بدون درنگ دست از آن كار بردارند و اين همان ايمان است . و اين همان معنايى است كه از آيه شريفه « فَمَنْ يُرِدِ اللَّه أَنْ يَهْدِيَه يَشْرَحْ صَدْرَه لِلإِسْلامِ وَمَنْ يُرِدْ أَنْ يُضِلَّه يَجْعَلْ صَدْرَه ضَيِّقاً حَرَجاً كَأَنَّما يَصَّعَّدُ فِي السَّماءِ » « 4 » استفاده مىشود . پس هدايت از ناحيه خداى سبحان اقتضاى امرى را از قلب و يا صدر و يا نفس آدمى دارد كه نسبت آن امر با آن هدايت نسبت قبول و انفعال است به امر مورد قبول ، كه در آيه 125 سوره انعام از آن به شرح صدر و توسعه سينه تعبير كرده ، و در آيه مورد بحث آن را ايمان و اطمينان قلب ناميده ، و آن عبارت از اين است كه آدمى خود را در قبول امر ، مقبول در امنيت ببيند و قلبش با

--> ( 1 ) و با آن گمراه نمىكند مگر تبهكاران را . سوره بقره ، آيه 26 . ( 2 ) و چون بسوى باطل ميل كردند خداوند هم دلهايشان را گريزان از حق و متمايل بباطل كرد ، و خدا مردم تبهكار را هدايت نمىكند . سوره صف ، آيه 5 . ( 3 ) آن را انكار كردند در حالى كه دلهايشان بدان يقين داشت . سوره نمل ، آيه 14 . ( 4 ) پس هر كه را خدا بخواهد هدايت كند سينه اش را پذيراى اسلام مىسازد ، و هر كه را بخواهد گمراه سازد سينه اش را تنگ و بىگنجايش مىكند ، بطورى كه پذيرفتن اسلام و حق در نظرش مانند بالا رفتن به آسمان غير ممكن مىرسد . سوره انعام ، آيه 125 .